• Witamy na oficjalnej stronie Parku Krajobrazowego "Dolina Słupi"
  • Park Krajobrazowy Dolina Słupi
    Park Krajobrazowy Dolina Słupi
  • Park Krajobrazowy Dolina Słupi
    Park Krajobrazowy Dolina Słupi
  • Park Krajobrazowy Dolina Słupi
    Park Krajobrazowy Dolina Słupi
  • Park Krajobrazowy Dolina Słupi
    Park Krajobrazowy Dolina Słupi
  • Park Krajobrazowy Dolina Słupi
    Park Krajobrazowy Dolina Słupi

Dziedzictwo Kulturowe

" .... Puszcza szła wszędy rozległa, ciemna, zwarta, pełna trzęsawisk i zasieków ze zwalonych pni , rozrosła gęstwą nie do przebycia, pełną ryków żubrów. Gdy w chatach nad rzeką bajało się o wielkich grodach pełnych bogactw, bronionych wałem wysokim na chłopa, ostrokołem i wieżą lub o jeszcze cudniejszych grodach z kamienia, do których zjeżdżali obcy przywożąc na zamianę żelazne topory i miecze, złociste szaty i czerwone podbicia pod futra, złote i srebrne kubki i misy, bransolety - kute lub splatane ze złotego drutu ... . Zawsze dookoła tego bajania tu i tam nad rzeką w cud krajach szumiała czarna, wroga puszcza".

Prowadzone na przestrzeni wielu lat historyczne badania skorygowały nieco tę poetycką wizję naszych terenów u źródeł ich dziejów. O tych, którzy pierwsi zamieszkiwali Ziemię Słupską i Bytowską wiemy bardzo niewiele. Najstarsze ślady osadnictwa sięgają tysięcy lat p. n. e. Były to niewątpliwie ciekawe czasy, kiedy to pierwsi rolnicy - mocą swych rąk i sił przeobrażali tutejszą ziemię, niosąc w ten sposób pierwsze zdobycze cywilizacji.

To tu różne kultury- zmieniając rozległość puszczy i ujarzmiając przyrodę na przestrzeni wieków, a zwłaszcza w różnych fazach średniowiecza - wznosiły grody o charakterze obronnym, otoczone fosami, wałami i palisadami, dające poczucie bezpieczeństwa przed najazdami i agresją obcych.

Mijają lata, zmieniają się zwyczaje i obyczaje. Odchodzą w przeszłość pierwotne cywilizacje, zostawiając jedynie trwałe ślady bytności w postaci cmentarzysk i grodów oraz wytworów pracy własnych rąk. Przetrwały one głęboko pod ziemią po to, by dać świadectwo prawdy współczesnym pokoleniom.

W okresie monarchii piastowskiej Ziemia Słupska i Bytowska - to teren "wiecznie niespokojnego pogranicza". Kształtowanie się młodej państwowości polskiej (Księstwa Pomorskiego) nakładało się na politykę Marchii Brandenburskiej, Zakonu Krzyżackiego, a także prywatną politykę możnowładczych rodów pomorskich. Jak w kalejdoskopie zmieniali się władcy. Ziemie te przechodziły z rąk do rąk poddawane różnorodnym wpływom politycznym, kulturowym i gospodarczym. Jednak na przekór tym wielowiekowym zależnościom zamieszkująca te tereny ludność obroniła swą kulturową tożsamość i zachowała więzy przynależnościowe z Polską.

Każda epoka, wpływy obce, ale i aktywność rodzimej ludności niosły ze sobą interesujące w sensie formy krajobrazowej i architektonicznej rozwiązania. Może właśnie dzięki tym historycznym kontrastom w nowożytnych i współczesnych już czasach ostatecznie kształtuje się krajobraz kulturowy naszego regionu zawierając to, co cenne i niepowtarzalne przede wszystkim w zabytkach a także pięknych tradycjach.

Wydaje się, że trudno nam obecnie mówić o prehistorycznych czasach. To, co pozostało z odległych stuleci przetrwało tylko jako niewielkie enklawy w otoczeniu współczesnych już krajobrazów. Niewątpliwie do najstarszych a także najciekawszych należą zabytki osadnictwa pradziejowego: cmentarzyska, osady i grodziska. Przemawiają one do wyobraźni zarówno swoją historią, jak również rozległością i niezwykłością form. Z trzech odkrytych na terenie Parku grodzisk (w pobliżu Łosina, Gałąźni Małej i Jutrzenki) tylko dwa zachowały fragmentarycznie swoją pierwotną formę przestrzenno - krajobrazową . Z czasem niektóre z wielkich zespołów osadniczych wraz z rozbudowanymi podgrodziami przekształcały się stopniowo w ośrodki miejskie np.: Słupsk i Bytów .

Oprócz tych reliktów starodawnego osadnictwa na uwagę zasługują wsie, których charakter zmieniał się jak zmieniały się epoki. Przez stulecia chłopi budowali swe chałupy z drewna i gliny. Przeważająca liczba siedzib rycerskich w średniowieczu również była drewniana. Dopiero szlachta zaczęła budować swe domy z kamienia i cegły. Do dziś zachowało się wiele przykładów budownictwa mieszkalnego, często o konstrukcji szkieletowej lub drewnianej.

koscioldebnica.jpg
szachulcowy kościół w Dębnicy Kaszubskiej     fot. L. Duchnowicz

Odrębnym życiem tętnił dwór . Obok magnackich zamków i pałaców dominowały w krajobrazie niewielkie dworki powiązane z rozbudowanymi zespołami folwarcznymi. Ich atrakcyjność podkreślana jest między innymi dzięki ciekawemu rozmieszczeniu kompozycyjno - przestrzennemu i obecności cennego, często pomnikowego starodrzewu. Są one świadectwem wysokiej kultury rodów czerpiących wzorce dla swoich siedzib z architektury europejskiej.

jasienpalac.jpg

ruiny pałacu w Jasieniu    fot. L. Duchnowicz

W urozmaiconym krajobrazie naszego regionu - łączącym dzieła natury i rąk ludzkich miejsce szczególne zajmują kościoły oraz dzieła sztuki sakralnej. "Drewniany kościół" od średniowiecza przebudowywał się w duchu przemian politycznych i różnych stylów architektonicznych. Był jednak zawsze ostoją tożsamości kulturowej, a także przystawał harmonijnie do krajobrazu wsi pomorskiej w jej sielskim charakterze. W tej wielowiekowej i wielostylowej panoramie zabytków stare drewniane kościółki - tak charakterystycznie wkomponowane we współczesny krajobraz - są dziś unikatami w skali europejskiej. Wnętrza niektórych kościołów to nieodkryte jeszcze do dzisiaj skarbnice pamiątek i dzieł sztuki minionych epok. Krajobraz artystyczny obiektów sakralnych dopełniają kapliczki, figury i krzyże przydrożne. Zdecydowana większość to dzieła sztuki ludowej stawiane jako znak pobożności różnych warstw społecznych. Często obiektom tym towarzyszyły stare cmentarze, nieliczne z nich zachowały się do dzisiaj.

cmentarzlubu__.jpg

stary cmnetarz w Lubuniu    fot. L. Duchnowicz

Bogata sieć rzek i strumieni skłaniała do wykorzystania energii płynącej wody dla celów człowieka.

Od czasów średniowiecza nad rzekami i strumieniami budowano młyny, po których do dziś zachowały się  przeważnie tylko ruiny.

P4180273.jpg

stary młyn w Jutrzence     fot. L. Duchnowicz

W okresie kształtowania się na tych terenach przemysłu wiele z tych obiektów przekształcono w fabryki papy lub elektrownie wodne. Oprócz niewielkich obiektów położonych nad małymi potokami i rzeczkami, w dolinie Słupi na przełomie XIX i XX wieku wybudowano unikatowy na skalę europejską system dużych elektrowni wodnych. Te wiekowe staruszki wytwarzające energię do dziś, wraz z kanałami, podziemnymi sztolniami, zamkami wodnymi, malowniczo wkomponowane w krajobraz, stały się zabytkami kultury technicznej oraz dużą atrakcją turystyczną. Doskonale zachowane architektonicznie i funkcjonalnie wraz z całym zapleczem technicznym elektrownie stanowią ciekawy przykład budownictwa przemysłowego i obiekt interesujący turystycznie, stanowiąc tym samym jeden z cenniejszych elementów środowiska kulturowego Parku.

Elektrownia_obecnie.JPG

elektrownia wodna Gąskowo w Gałąźni Małej     fot. L. Duchnowicz