Pomorski Zespół Parków Krajobrazowych

Park Krajobrazowy Dolina Słupi

  • Park Krajobrazowy Dolina Słupi
    Park Krajobrazowy Dolina Słupi
  • Park Krajobrazowy Dolina Słupi
    Park Krajobrazowy Dolina Słupi
  • Park Krajobrazowy Dolina Słupi
    Park Krajobrazowy Dolina Słupi
  • Park Krajobrazowy Dolina Słupi
    Park Krajobrazowy Dolina Słupi
  • Park Krajobrazowy Dolina Słupi
    Park Krajobrazowy Dolina Słupi

Park Krajobrazowy Dolina Słupi

SŁUPSK
Dni otwarte funduszy europejskich
WFOSiGW
akcja informacyjna

Projekt "Czynna ochrona nietoperzy"

Kolejnym projektem realizowanym przez Park Krajobrazowy "Dolina Słupi" we współpracy z chiropterologami z Uniwersytetu Gdańskiego i Polskiego Towarzystwa Ochrony Przyrody "Salamandra" jest realizowany od 2004 roku "Projekt czynnej ochrony nietoperzy". Do podjęcia działań skłonił nas fakt znikomego rozpoznania chiropterofauny zasiedlającej teren Parku, jak i całego obszaru Pomorza Środkowego. Nietoperze (Chiroptera) są jedną z najciekawszych grup ssaków, jako jedyne w tej grupie opanowały zdolność aktywnego lotu, dzięki kończynom górnym, przekształconym w błoniaste skrzydła. Liczba gatunków nietoperzy sytuuje je na drugiej pozycji (po gryzoniach) wśród ssaków, z liczbą ok. 1100 taksonów, zamieszkujących głównie tereny tropikalne. W Polsce występują 22 gatunki nietoperzy, z czego na terenie Parku stwierdzono występowanie 7 gatunków, istotnie wzbogacających jego różnorodność biologiczną.

Przedmiot ochrony

1. Nocek Natterera (Myotis nattereri)

Występuje niemal w całej Europie z wyjątkiem środkowej i północnej Skandynawii, skrajnie osiadły. W Polsce notowany z terenu całego kraju. Latem nocek Natterera jest związany z obszarami leśnymi. Jego letnimi kryjówkami są dziuple drzew i budki, chociaż kilkakrotnie obserwowano je w szczelinach budynków. Zimuje licznie w różnego rodzaju podziemiach naturalnych i sztucznych - np. małych piwnicach przydomowych.

2. Nocek rudy (Myotis daubentonii)

Spotykany w całej Europie poza północną częścią Skandynawii. W Polsce obserwowany w całym kraju. Jest to gatunek ściśle związany ze zbiornikami i ciekami wodnymi, nad których powierzchnią poluje. Letnie dni spędza w dziuplach drzew, rzadko skrzynkach lęgowych, sporadycznie pojedyncze osobniki spotykane są na strychach. Zimuje w podziemiach różnego typu, do których zlatuje się nawet z odległości ponad 300 km.

3. Mroczek późny (Eptesicus serotinus)

Spotykany w całej Europie poza północną i środkową częścią Skandynawii, częścią Wysp Brytyjskich, krajów nadbałtyckich i Rosji. W Polsce obserwowany w całym kraju. Jest to gatunek raczej osiadły i skrajnie synantropijny, zasiedlający niemal wyłącznie budynki, zwłaszcza starsze. Żeruje również w pobliżu zabudowań. Również zimuje najczęściej w nadziemnych częściach budynków, rzadko w podziemiach.

4. Karlik malutki (Pipistrellus pipistrellus)

Zamieszkuje prawie całą Europę, za wyjątkiem północnej części Skandynawii. W Polsce występuje bardzo nieregularnie. Rozmnaża się powszechnie w północnej i północno-zachodniej części kraju. Z innych rejonów doniesienia o rozrodzie są nieliczne lub ich brak. Ściśle synantropijny, zasiedla przede wszystkim budynki, również zupełnie nowe. Uważany za wędrowny we wschodniej Europie, jednak już w zachodniej Polsce znanych jest co najmniej dwadzieścia miejsc zimowania w szczelinach budynków i fortyfikacjach.

5. Karlik drobny (Pipistrellus pygmaeus)

Bliźniaczy gatunek karlika malutkiego, wyróżniony na podstawie - znanych od 1994 roku - różnic w częstotliwości sygnałów echolokacyjnych. Jego odrębność potwierdziły badania genetyczne i ekologiczne. Silniej związany z wodami i terenami bagiennymi niż poprzedni gatunek.

6. Karlik większy (Pipistrellus nathusii)

Występuje w całej Europie z wyjątkiem Półwyspu Iberyjskiego, na północy sięgają południowej części Wysp Brytyjskich i Skandynawii. W Polsce rozmieszczony bardzo nierównomiernie - na północy i północnym wschodzie jest najpospolitszym nietoperzem w większości kompleksów leśnych, natomiast na południu jest względnie rzadki i niewiele jest doniesień o rozrodzie. Latem kryje się w skrzynkach dla ptaków i nietoperzy, dziuplach drzew i budynkach. Z innych rejonów doniesienia o rozrodzie są nieliczne lub brak ich wcale. Zimowiska znajdują się w zachodniej i południowej Europie - gatunek ten odbywa długodystansowe (ponad 2000 km) wędrówki sezonowe.

7. Borowiec wielki (Nyctalus noctula)

Jeden z największych krajowych gatunków nietoperzy. Występuje w całej Europie z wyjątkiem Półwyspu Iberyjskiego i większej części Irlandii. W kraju znany jest z całego obszaru, uważany za gatunek typowo leśny, ale polujący na otwartej przestrzeni. Zamieszkuje wysoko położone dziuple drzew, rzadko skrzynki lęgowe, w ostatnich latach coraz częściej budynki, w tym wielkopłytowe bloki mieszkalne. Zimę spędza w zachodniej i południowej Europie, dokąd odbywa długodystansowe wędrówki. Z Polski znane są jednak przypadki hibernacji tego nietoperza z dziupli drzew i szczelin w ścianach budynków.

borowiec1.jpg

borowiec wielki

8. Gacek brunatny (Plecotus auritus)

Znany z całej Europy z wyjątkiem krańców północnych i południowych, skrajnie osiadły. W Polsce występują na terenie całego kraju. Występuje zarówno w lasach, jak i na terenie osiedli ludzkich. Latem kolonie rozrodcze spotykane są w starszych budynkach, dziuplach drzew i skrzynkach lęgowych, natomiast zimuje w podziemiach, szczególnie chętnie w małych piwnicach przydomowych.

cacek.JPG

gacek brunatny

9. Mopek (Barbastella barbastellus)

Średniej wielkości nietoperz, występujący w Europie z wyjątkiem jej północnych krańców, południowej części Półwyspu Iberyjskiego i Bałkanów. W Polsce notowany w całym kraju, chociaż na Pomorzu jest gatunkiem bardzo rzadkim i występującym tylko lokalnie. Umieszczony na Polskiej Czerwonej Liście Zwierząt oraz w załączniku II Dyrektywy Siedliskowej Unii Europejskiej, będącej podstawą tworzenia sieci Natura 2000. Mopek jest gatunkiem osiadłym związanym z lasami, zimuje w chłodnych i dość suchych podziemiach.

Dlaczego chronimy nietoperze?

1. wszystkie zamieszkujące Polskę nietoperze objęte są ochroną gatunkową,

2. są interesującą grupą zwierząt, zwiększającą bioróżnorodność obszaru Parku,

3. nietoperze są naszymi sprzymierzeńcami w walce z uciążliwymi owadami (np. karlik malutki, jeden z dwóch najmniejszych krajowych nietoperzy, potrafi zjeść do 1000 komarów w ciągu nocy).

Co zagraża nietoperzom?

Największym zagrożeniem jest stopniowe zmniejszanie się liczby i dostępności kryjówek. W lasach wciętych zostało wiele starych, dziuplastych drzew, będących naturalnym schronieniem dla leśnych gatunków nietoperzy. Z krajobrazu znika coraz więcej starych zabudowań, gdzie od stuleci nietoperze znajdowały dogodne miejsca do zakładania koloni rozrodczych i zimowych (strychy, piwnice, stare ceglane studnie). W nowym "szczelnym" budownictwie niewiele jest otworów, przez które nietoperz mógłby dostać się do budynku, stąd tylko nieliczne gatunki (np. karliki) z powodzeniem wykorzystują budynki wznoszone w ostatnich latach, inne zaś drastycznie zmniejszają swoją liczebność. Szkodliwie oddziałują również toksyczne środki służące do konserwacji drewna, stosowane powszechnie do zabezpieczania konstrukcji drewnianych na strychach i w pomieszczeniach gdzie występują nietoperze. Ponadto w społeczeństwie krąży wciąż wiele nieprawdziwych wyobrażeń na temat nietoperzy, co skutkuje częstymi przypadkami niepokojenia zwierząt w ich letnich i zimowych schronieniach, a nawet ich zabijania. Nietoperze podczas hibernacji są całkowicie bezbronne, a niepokojone przez człowieka tracą cenne zapasy energii, często nie dożywając wiosny.

Populacji nietoperzy występujących w Parku, poważnie zagrażają również niektóre działania prowadzone przez rolników i leśników, związane z chemiczną ochroną upraw polowych i leśnych przed tzw. szkodnikami. Powoduje to znaczne zubożenie bazy pokarmowej nietoperzy (w Polsce wszystkie występujące gatunki są owadożerne), jak i zatrucia samych zwierząt.

Działania wykonane w ramach realizacji projektu

* od 2004 roku prowadzony jest monitoring stanu parkowej populacji nietoperzy (kontrole dziuplastych drzew, strychów, piwnic i starych studni w okresach letnim i zimowym),

* wiosną 2004 roku rozwieszono 100 pierwszych na terenie Parku Krajobrazowego "Dolina Słupi" drewnianych skrzynek rozrodczych,

* latem 2004 roku wspólnie z chiropterologami z Uniwersytetu Gdańskiego przeprowadzone zostały odłowy nietoperzy prowadzone nad ciekami wodnymi i przy wytypowanych gospodarstwach rolnych, co pozwoliło na ustalenie składu gatunkowego i kondycji populacji,

* każdego roku w miesiącu lipcu przeprowadzana jest kontrola wszystkich rozmieszczonych w ubiegłych latach skrzynek rozrodczych dla nietoperzy,

* zaadoptowano trzy piwnice oraz tunel w nasypie kolejowym na zimowiska,

* wykonano ogrodzenie studni, w której zimują nietoperze.