Park Krajobrazowy „Dolina Słupi” - został utworzony w 1981 roku na obszarze 8 gmin (Słupsk, Kobylnica, Dębnica Kaszubska, Kołczygłowy, Borzytuchom, Bytów, Czarna Dąbrówka, Parchowo) i 2 powiatów (słupskiego i bytowskiego). Jego powierzchnia wynosi 37 467 ha i wraz ze swoją otuliną - 83 754 ha, obejmuje obszar środkowego i dolnego biegu rzeki Słupi i jej zlewni od miejscowości Soszyca do drogi Krępa-Łosino.
Słupia w okolicach Gołębiej Góry
Park Krajobrazowy „Dolina Słupi” jest jedynym w województwie pomorskim parkiem typu dolinnego. Jego teren został ukształtowany w okresie topnienia północnoatlantyckiego lądolodu, co przyczyniło się do bogactwa form krajobrazu i znacznego zróżnicowania wysokościowego terenu. Charakterystyczną cechą Parku jest jego lesistość, aż 73 % powierzchni zajmują lasy. Najczęściej spotykanymi tu zbiorowiskami leśnymi są bór sosnowy świeży i mieszany, znacznie rzadziej bór bagienny, którego niewielkie płaty wykształciły się na torfowiskach wysokich w końcowej fazie ich zarastania. Lasy liściaste Parku reprezentowane są przez kilka typów zbiorowisk, z których największe powierzchnie zajmują buczyny niżowe: kwaśna i żyzna, dolinom rzecznym towarzyszą grądy oraz łęgi i zarośla wierzbowe.
Zachowane fragmenty w pełni wykształconych, ponad 100-letnich kwaśnych buczyn spotkać można na południe od Dębnicy Kaszubskiej oraz na północ i zachód od Kołczygłów. Natomiast łęgi olszowe, olszowo-jesionowe czy wierzbowe zajmują wybitnie żyzne siedliska. Jest to jedno z najbogatszych gatunkowo zbiorowisk roślinności.
Nadrzeczny łęg olszowy, fot. L. Duchnowicz
Do bardzo interesujących formacji roślinnych należą torfowiska, a wśród nich szczególnie cenne fragmenty nawiązujące do torfowisk wysokich. Powszechnie w Parku występują torfowiska niskie. Wśród nich warto wymienić torfowiska soligeniczne powstające w miejscach, gdzie intensywnie wypływają wody podziemne.
Szczególnym typem torfowisk niskich są wiszące torfowiska źródliskowe. Powstają one na krawędzi dolin, gdzie woda gruntowa wypływa na powierzchnię w postaci źródła.
Ważnym elementem krajobrazu są jeziora o różnej wielkości, kształcie i pochodzeniu, spośród których największą powierzchnię posiadają jez. Jasień (590 ha) i Głębokie (107 ha). Do najcenniejszych przyrodniczo należą jeziora lobeliowe, grupujące reliktowe gatunki roślin, takie jak: lobelia jeziorna, brzeżyca jednokwiatowa, poryblin jeziorny i na jednym stanowsiku poryblin kolczasty. Na terenie Parku występuje 11 takich jezior. Trzy z nich objęto ochroną jako specjalny obszar ochrony siedlisk „Jeziora Lobeliowe koło Soszycy” - PLH 220039 (także projektowany rezerwat przyrody), inne znajdują się w projektowanym specjalnym obszarze ochrony siedlisk Natura 2000 „Dolina Słupi” PLH220052, jedno objęto ochroną rezerwatową, na 3 kolejnych planuje się utworzenie tej formy ochrony.
Kwitnące łany lobelii jeziornej w jez. Pomyskim , fot. L. Duchnowicz
Cenne przyrodniczo są także jeziora ramienicowe oraz niewielkie, bezodpływowe jeziorka dystroficzne. Wspomnieć także należy o starorzeczach, których duże nagromadzenie spotykamy w dolinie rzeki Słupi.
Słupia oraz jej dopływy na wielu odcinkach reprezentują cenne siedlisko przyrodnicze: nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników. Oprócz objętych ochroną roślin wodnych takich jak reofilne włosieniczniki czy hildenbrandia rzeczna w rzekach spotykamy wiele chronionych gatunków fauny reprezentującej zoobentos, ryby i ssaki.
Kwitnący włosienicznik - koryto rzeki Skotawy, fot. M. Miller
Flora roślin naczyniowych Parku liczy 795 gatunków, wiele z nich to gatunki chronione, zagrożone i ginące. Ponadto zinwetaryzowano 490 taksonów grzybów wielkoowocnikowych i 209 gatunków porostów. Na obszarze Parku stwierdzono występowanie 44 gatunków ssaków, w tym związanych z wodami - bobra i wydry. Bogato przedstawia się ornitofauna reprezentowana przez 139 gatunków ptaków o statusie lęgowym, z czego 131 podlega ochronie. Na szczególną uwagę zasługuje gniazdowanie gągoła, błotniaka zbożowego, kani rdzawej, bielika, orlika krzykliwego, puchacza, bociana czarnego - ptaków zagrożonych i wpisanych do „Polskiej czerwonej księgi zwierząt”. W dolinach rzek i nad jeziorami spotykamy zimorodki, derkacze, żurawie, tracze i inne cenne gatunki. Ze względu na różnorodność i bogactwo awifauny cały obszar Parku został uznany za jedną z 145 ostoi ptaków w Polsce. Wyznaczono tu też obszar specjalnej ochrony ptaków „Dolina Słupi” PLB220002 , chroniony w ramach ogólnoeuropejskiej sieci Natura 2000. Wśród podmokłych terenów znakomite warunki rozwoju znalazło 12 gatunków płazów. Na terenie Parku spotkać można również 5 gatunków gadów. Obszar Parku z jeziorami, licznymi strumieniami i rzekami stanowi dogodne środowisko życia dla wielu gatunków ryb, w tym cennych ryb wędrownych łososi atlantyckich i troci wędrownych, a także objętych ochroną gatunkową minogów strumieniowych, rzecznych, głowaczy białopłetwych i innych.
Ze względu na wysokie walory przyrodnicze rzek i ich dolin dorzecze Słupi objęto ochroną w ramach sieci Natura 2000 jako specjalny obszar ochrony siedlisk ,,Dolina Słupi” PLH 220052.
Dla ochrony najcenniejszych fragmentów naturalnej przyrody, na terenie Parku utworzono 9 rezerwatów przyrody i ustanowiono ok. 88 pomników przyrody ożywionej i 1 jeden przyrody nieożywionej. Utworzono tu też 10 użytków ekologicznych, chroniących głównie ekosystemy wodno-błotne.
